లొంగిపోయినా కేసుల ఉచ్చు తప్పదా?

లొంగిపోయినా కేసుల ఉచ్చు తప్పదా?
* ఝీరమ్ తీర్పుతో మావోయిస్టుల లొంగుబాటు విధానంపై కొత్త ప్రశ్నలు.
హైదరాబాద్, మహా.

దేశంలో మావోయిస్టు ఉద్యమాన్ని నిర్మూలించే దిశగా భద్రతా బలగాలు, కేంద్ర–రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు చర్యలు ముమ్మరం చేస్తున్న వేళ ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని ఝీరమ్ లోయ కేసులో వెలువడిన తీర్పు మరో కీలక అంశాన్ని ముందుకు తెచ్చింది. 2013లో దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించిన ఝీరమ్ లోయ దాడి కేసులో పది మంది మావోయిస్టులకు ప్రత్యేక జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ న్యాయస్థానం మరణశిక్ష విధించింది. అయితే ఈ తీర్పులో అత్యంత చర్చనీయాంశంగా మారిన అంశం కేవలం మరణశిక్ష మాత్రమే కాదు. ఈ కేసులో నిందితులుగా పేర్కొన్న కొందరు తరువాత తెలంగాణ పోలీసుల ఎదుట లొంగిపోవడం, లొంగిపోయిన వారికి ప్రభుత్వాలు పునరావాసం కల్పిస్తామని ప్రకటించడం, మరోవైపు పాత కేసులు న్యాయస్థానాల్లో కొనసాగడం ఇప్పుడు కొత్త సందేహాలకు కారణమవుతోంది.

ఒక తీర్పు… ఎన్నో ప్రశ్నలు

ఝీరమ్ లోయ కేసులో న్యాయస్థానం తీర్పు వెలువడిన వెంటనే మావోయిస్టు లొంగుబాటు విధానం మరోసారి చర్చలోకి వచ్చింది. ఒకవైపు ఆయుధాలు వదిలి సాధారణ జీవితం వైపు రావాలని ప్రభుత్వాలు పిలుపునిస్తున్నాయి. మరోవైపు గతంలో నమోదైన తీవ్ర నేరాల కేసులు దర్యాప్తు, విచారణ, న్యాయపరమైన ప్రక్రియలో కొనసాగుతున్నాయి. దీంతో లొంగిపోయిన వ్యక్తికి ప్రభుత్వ పునరావాస హామీ ఎంతవరకు రక్షణ కల్పిస్తుంది? ఇప్పటికే నమోదైన కేసులపై ఏ విధమైన న్యాయపరమైన ప్రక్రియ ఉంటుంది? లొంగుబాటు తర్వాత పాత కేసులను ప్రభుత్వం ఉపసంహరించగలదా? లేక న్యాయస్థానాల నిర్ణయమే తుది మార్గమా? అనే ప్రశ్నలు తెరపైకి వచ్చాయి.

ఝీరమ్ లోయలో అసలు ఏం జరిగింది?

2013 మే 25. ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్ ప్రాంతం. ఎన్నికల ప్రచారంలో భాగంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ నిర్వహించిన పరివర్తన ర్యాలీ ముగించుకుని నాయకులు, కార్యకర్తలు తిరుగు ప్రయాణంలో ఉన్నారు. దర్భా ప్రాంతంలోని ఝీరమ్ లోయ వద్దకు కాన్వాయ్ చేరుకున్న సమయంలో మావోయిస్టులు దాడికి పాల్పడ్డారు. మొదట పేలుడు జరిపి, అనంతరం కాల్పులు జరిపినట్లు దర్యాప్తులో వెల్లడైంది. ఈ దాడి దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర ప్రకంపనలు సృష్టించింది.

ఒకే దాడిలో రాజకీయ నాయకత్వంపై తీవ్ర దెబ్బ

ఈ దాడిలో అప్పటి ఛత్తీస్‌గఢ్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు నందకుమార్ పటేల్, ఆయన కుమారుడు దినేశ్ పటేల్, మాజీ కేంద్ర మంత్రి విద్యాచరణ్ శుక్లా, మహేంద్ర కర్మ సహా పలువురు ప్రముఖులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మొత్తం మృతుల సంఖ్యపై అధికారిక నివేదికలు, వివిధ వార్తా సంస్థల వివరాల్లో స్వల్ప తేడాలు కనిపించినప్పటికీ, ఈ ఘటనలో భారీ ప్రాణనష్టం జరిగిన విషయం మాత్రం వివాదం లేనిది. దాడిలో పలువురు గాయపడ్డారు.

13 ఏళ్ల తర్వాత తీర్పు

ఘటన జరిగిన వెంటనే జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ కేసును చేపట్టింది. దర్యాప్తు అనంతరం అరెస్టయిన నిందితులతో పాటు మరికొందరిపై దశలవారీగా అభియోగపత్రాలు దాఖలయ్యాయి. ఈ కేసు విచారణ ఒక దశలో కాదు, ఏళ్ల తరబడి కొనసాగింది. విచారణ సమయంలో వందకు పైగా సాక్షుల వాంగ్మూలాలను న్యాయస్థానం నమోదు చేసింది. మొత్తం విచారణ ప్రక్రియకు దాదాపు 13 ఏళ్లు పట్టినట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

ముందుగా దోషులుగా నిర్ధారణ… ఆ తర్వాత మరణశిక్ష

2026 సెప్టెంబర్ 5న జగ్దల్‌పూర్‌లోని ప్రత్యేక జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ న్యాయస్థానం విచారణ ఎదుర్కొంటున్న పది మందిని దోషులుగా నిర్ధారించింది. అనంతరం సెప్టెంబర్ 16న శిక్షను ఖరారు చేస్తూ పది మందికీ మరణశిక్ష విధించింది. ఈ పది మందిలో ఇద్దరు మహిళలు కూడా ఉన్నారు. నిందితులపై చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల నిరోధక చట్టం, భారతీయ శిక్షాస్మృతి, ఆయుధాల చట్టం, పేలుడు పదార్థాల చట్టంలోని వివిధ నిబంధనల కింద కేసులు నమోదయ్యాయి.

లొంగిపోయిన దేవా పేరు ఎందుకు కీలకంగా మారింది?

ఝీరమ్ కేసు తీర్పు తర్వాత అత్యంత చర్చనీయాంశంగా మారిన పేర్లలో బర్సె సుక్కు అలియాస్ దేవా ఒకరు. తాజా నివేదికల ప్రకారం ఆయన ఈ ఏడాది జనవరిలో తెలంగాణ పోలీసుల ఎదుట లొంగిపోయారు. ఇదే కేసులో వాంటెడ్‌గా పేర్కొనబడిన తిప్పరి తిరుపతి అలియాస్ దేవూజీ కూడా ఈ ఏడాది లొంగిపోయినట్లు వార్తా కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

లొంగుబాటు… పునరావాసం… పాత కేసులు

ఇక్కడే అసలు న్యాయపరమైన చిక్కు మొదలవుతోంది. మావోయిస్టులు ఆయుధాలు వదిలి సమాజంలో సాధారణ పౌరులుగా జీవించేందుకు ప్రభుత్వాలు లొంగుబాటు, పునరావాస విధానాలను అమలు చేస్తున్నాయి. అయితే ఒక వ్యక్తి లొంగిపోయినంత మాత్రాన అతనిపై గతంలో నమోదైన ప్రతి కేసు ఆటోమేటిక్‌గా రద్దవుతుందని అర్థం కాదు. ముఖ్యంగా హత్యలు, పేలుళ్లు, సామూహిక దాడులు వంటి తీవ్రమైన నేరాలకు సంబంధించిన కేసుల్లో దర్యాప్తు, అభియోగాలు, న్యాయ విచారణ వంటి ప్రక్రియలు తమదైన మార్గంలో కొనసాగుతాయి.

ప్రభుత్వ హామీకి… న్యాయస్థాన ప్రక్రియకు మధ్య తేడా

లొంగిపోయిన వారికి ప్రభుత్వం పునరావాసం కల్పించగలదు. ఆర్థిక సహాయం, ఉపాధి, నివాసం, భద్రత, సామాజిక పునరావాసం వంటి అంశాల్లో విధానపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. కానీ ఇప్పటికే న్యాయస్థానంలో ఉన్న కేసు విషయంలో తుది నిర్ణయం న్యాయపరమైన ప్రక్రియకు లోబడి ఉంటుంది. అందువల్ల “లొంగిపోయారు కాబట్టి అన్ని కేసుల నుంచి విముక్తి” అనే భావనను నేరుగా వర్తింపజేయలేం.

దేవా విషయంలో ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న ఇదే

ఝీరమ్ లోయ దాడికి సంబంధించిన అభియోగపత్రాల్లో దేవా పేరు ఉండగా, ఆయన తరువాత తెలంగాణలో లొంగిపోయారు. ఇప్పుడు అదే కేసులో విచారణ ఎదుర్కొన్న పది మందికి మరణశిక్ష పడటంతో దేవా విషయంలో తదుపరి దర్యాప్తు, న్యాయపరమైన చర్యలు ఎలా ఉంటాయన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది. ఇదే అంశాన్ని తాజాగా జాతీయ స్థాయి వార్తా కథనాలు కూడా ప్రస్తావించాయి.

తెలంగాణకు ఎందుకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం?

మావోయిస్టు ఉద్యమంలో తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్ ప్రాంతాల మధ్య చారిత్రక సంబంధాలు ఉన్నాయి. తెలంగాణకు చెందిన పలువురు మావోయిస్టు నాయకులు దండకారణ్య ప్రాంతంలో కీలక బాధ్యతలు నిర్వహించిన చరిత్ర ఉంది. అందువల్ల ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో నమోదైన కేసుల్లో తెలంగాణకు చెందిన లేదా తెలంగాణలో లొంగిపోయిన వ్యక్తుల పేర్లు ఉండటం కొత్త విషయం కాదు.

గణపతి నుంచి కేశవరావు వరకు తెలుగు మూలాల ప్రభావం

మావోయిస్టు ఉద్యమంలో కీలక స్థాయికి ఎదిగిన పలువురు నాయకులకు తెలుగు ప్రాంతాలతో సంబంధం ఉంది. మాజీ మావోయిస్టు అగ్రనేత గణపతి నుంచి ఇటీవల మరణించిన నంబాళ్ల కేశవరావు వరకు పలువురు నాయకులు తెలుగు ప్రాంతాల నుంచి ఉద్యమంలోకి వెళ్లి జాతీయ స్థాయిలో కీలక పాత్ర పోషించారు. అందువల్ల దండకారణ్యంలో జరిగిన ఘటనలకు సంబంధించిన కేసుల ప్రభావం తెలంగాణ వరకు రావడం సహజమే.

పాత కేసుల ఫైళ్లు ఇప్పుడు తెరుచుకుంటాయా?

దేశంలో మావోయిస్టు ప్రభావం తగ్గుతోందని ప్రభుత్వాలు చెబుతున్న సమయంలో పాత కేసులపై దర్యాప్తు సంస్థలు దృష్టి సారించడం మరో ముఖ్యమైన పరిణామం. మావోయిస్టు ఉద్యమంలో కీలకంగా ఉన్న సమయంలో వివిధ ప్రాంతాల్లో నమోదైన కేసులు ఒక వ్యక్తి లొంగిపోయిన తర్వాత కూడా రికార్డుల్లో కొనసాగుతూ ఉండవచ్చు. అందువల్ల లొంగుబాటు తర్వాత ప్రతి వ్యక్తిపై ఉన్న కేసుల స్వభావాన్ని విడివిడిగా పరిశీలించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.

ఝీరమ్ తీర్పు పంపిన సంకేతం

ఝీరమ్ లోయ కేసులో ప్రత్యేక న్యాయస్థానం ఇచ్చిన తీర్పు ఒక విషయం స్పష్టం చేసింది. సంవత్సరాలు గడిచినా తీవ్రమైన నేరాలకు సంబంధించిన కేసులు న్యాయవ్యవస్థలో కొనసాగవచ్చు. దర్యాప్తు సంస్థలు సేకరించిన ఆధారాలు, సాక్షుల వాంగ్మూలాలు, అభియోగపత్రాలు, విచారణ ప్రక్రియ ఆధారంగా న్యాయస్థానాలు నిర్ణయాలు తీసుకుంటాయి. ఈ కేసులో కూడా సుదీర్ఘ విచారణ అనంతరం తీర్పు వెలువడింది.

మావోయిస్టు ఉద్యమం ముగింపు దశలో కొత్త న్యాయ సవాలు

మావోయిస్టు ఉద్యమం తగ్గుముఖం పట్టినప్పుడు ప్రభుత్వాలకు రెండు సమాంతర లక్ష్యాలు ఉంటాయి. ఒకటి మిగిలిన సాయుధ కార్యకలాపాలను అణచివేయడం. రెండోది ఆయుధాలు వదిలి వచ్చే వ్యక్తులను తిరిగి సామాజిక జీవితంలోకి తీసుకురావడం. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించడం అత్యంత క్లిష్టమైన అంశంగా మారుతోంది.

లొంగిపోయినవారికి నమ్మకం లేకపోతే?

లొంగుబాటు విధానం విజయవంతం కావాలంటే ఆయుధాలు వదిలే వ్యక్తికి భవిష్యత్తుపై నమ్మకం ఉండాలి. లొంగిపోయిన తర్వాత తనపై ఉన్న కేసుల పరిస్థితి ఏమిటి? ఏ కేసుల్లో విచారణ ఎదుర్కోవాలి? ఏ కేసుల్లో ప్రభుత్వం విధానపరంగా ఉపశమనం కల్పించగలదు? ఏ కేసులు న్యాయస్థాన పరిధిలోనే ఉంటాయి? అనే అంశాలపై స్పష్టత అవసరం. లేకపోతే లొంగుబాటు ప్రక్రియపై అనిశ్చితి ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది.

బాధిత కుటుంబాల న్యాయ ఆశ కూడా అంతే కీలకం

మరోవైపు ఝీరమ్ దాడిలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన కుటుంబాల దృష్టికోణం కూడా ఈ చర్చలో కీలకమే. తమ కుటుంబ సభ్యులను కోల్పోయిన బాధితులకు న్యాయం జరగాలన్న ఆకాంక్ష సహజం. నిందితుడు లొంగిపోయాడా లేదా అన్నదానికంటే అతనిపై ఉన్న నిర్దిష్ట నేరానికి సంబంధించిన ఆధారాలు, న్యాయ ప్రక్రియ, కోర్టు నిర్ణయం ఆధారంగానే తుది పరిష్కారం రావాల్సి ఉంటుంది. ఈ రెండు అంశాల మధ్య సమతుల్యతే ప్రభుత్వాల ముందు ఉన్న పెద్ద సవాలు.

మరణశిక్షపై అప్పీల్‌కు అవకాశం

ప్రస్తుతం ఝీరమ్ కేసులో మరణశిక్ష పొందిన పది మందికి సంబంధించి కూడా న్యాయపరమైన అవకాశాలు పూర్తిగా ముగియలేదు. ఉన్నత న్యాయస్థానంలో అప్పీల్ చేయడం, మరణశిక్ష నిర్ధారణ ప్రక్రియ, తదుపరి అందుబాటులో ఉండే న్యాయపరమైన మార్గాలు ఇంకా ఉన్నాయి. కాబట్టి ప్రత్యేక న్యాయస్థానం తీర్పు అనంతరం వెంటనే శిక్ష అమలు అవుతుందని భావించడం న్యాయపరంగా సరైనది కాదు.

ఝీరమ్ ఫైలు మళ్లీ ఎందుకు సంచలనం?

పదమూడు సంవత్సరాలుగా న్యాయ ప్రక్రియలో ఉన్న కేసులో ఒకేసారి పది మందికి మరణశిక్ష విధించడం దేశవ్యాప్తంగా దృష్టిని ఆకర్షించింది. అంతకంటే ముఖ్యంగా అదే కేసులో పేర్లు ఉన్న కొందరు వ్యక్తులు ఈ ఏడాది లొంగిపోయిన విషయం బయటకు రావడంతో తీర్పు ప్రభావం మరింత విస్తరించింది. ఇది కేవలం ఒక పాత మావోయిస్టు దాడి కేసు తీర్పుగా కాకుండా లొంగుబాటు విధానం, పునరావాసం, పాత కేసులు, న్యాయపరమైన బాధ్యత వంటి అనేక అంశాలను ఒకేసారి చర్చలోకి తెచ్చింది.

ఇక ముందు ఏం జరుగుతుంది?

దేవా, దేవూజీ వంటి లొంగిపోయిన వ్యక్తులపై తదుపరి చర్యలు ఏ విధంగా ఉంటాయన్నది సంబంధిత దర్యాప్తు సంస్థలు, రాష్ట్ర పోలీసు వ్యవస్థ, న్యాయస్థానాల పరిధిలో నిర్ణయించాల్సిన అంశం. ఝీరమ్ కేసులో వారి పేర్లు ఏ స్థాయిలో ఉన్నాయన్నది, వారిపై ఉన్న ఆరోపణల స్వభావం ఏమిటన్నది, లొంగుబాటు తర్వాత ఏ విధమైన చట్టపరమైన ప్రక్రియ కొనసాగుతుందన్నది అధికారిక నిర్ణయాల ద్వారానే స్పష్టమవుతుంది.

మావోయిస్టుల శకం ముగిసినా… కేసుల శకం కొనసాగుతుందా?

మావోయిస్టు ఉద్యమం బలహీనపడటం ఒక భద్రతా పరిణామం కావచ్చు. కానీ గతంలో జరిగిన నేరాలకు సంబంధించిన న్యాయ ప్రక్రియ మరో వ్యవస్థ. ఒక ఉద్యమం బలహీనపడినా దాని కాలంలో నమోదైన కేసులు స్వయంచాలకంగా ముగిసిపోవు. ఇదే ఝీరమ్ లోయ తీర్పు మరోసారి గుర్తు చేస్తున్న అంశం.

లొంగుబాటు విధానానికి ఇదే కీలక పరీక్ష

ఆయుధాలు వదిలి ప్రధాన స్రవంతిలోకి రావాలనుకునే వ్యక్తులకు ప్రభుత్వాలు ఇచ్చే హామీలపై విశ్వాసం ఉండటం అవసరం. అదే సమయంలో తీవ్ర నేరాల్లో బాధితులకు న్యాయం జరగాలన్న రాజ్యాంగబద్ధ వ్యవస్థను కూడా కొనసాగించాల్సిందే. ఈ రెండు లక్ష్యాల మధ్య స్పష్టమైన విధానం, పారదర్శకమైన చట్టపరమైన ప్రక్రియ, ప్రతి కేసును దాని వాస్తవాల ఆధారంగా పరిశీలించే వ్యవస్థ అవసరం.