రూ.2,000 దాటితే యూపీఐ ఛార్జీ.
• ఎండీఆర్కు అసలు చట్టబద్ధ ప్రాతిపదిక ఏమిటి?
• డబ్బు ఎవరికి వెళ్తుంది? కేంద్రం, ఆర్బీఐ, ఎన్పీసీఐకి సుప్రీంకోర్టు నోటీసులు.
• అక్టోబర్ 15 నుంచి అమలుకు సిద్ధమైన కొత్త రుసుము విధానం.
• మధ్యంతర స్టేకు నిరాకరణ.
ఢిల్లీ, మహా.
దాదాపు ఆరేళ్లుగా ఉచితంగా కొనసాగుతున్న యూపీఐ చెల్లింపుల వ్యవస్థలో ఎంపిక చేసిన అధిక విలువైన వ్యాపార లావాదేవీలకు మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ అమలు చేయాలన్న కేంద్రం నిర్ణయం ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టు ముందుకు చేరింది. రూ.2,000కు పైబడిన కొన్ని వ్యక్తి నుంచి వ్యాపార సంస్థకు జరిగే యూపీఐ లావాదేవీలపై 0.4 శాతం ఎండీఆర్ విధించేందుకు తీసుకున్న నిర్ణయంపై దాఖలైన ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యాన్ని విచారించిన సుప్రీంకోర్టు.. ఈ రుసుము విధించడానికి చట్టబద్ధమైన ఆధారం ఏమిటి, దీని ద్వారా వచ్చే ఆదాయం ఎవరికి చేరుతుంది, ఏ విధంగా పంపిణీ అవుతుంది అన్న అంశాలపై కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఆర్బీఐ, ఎన్పీసీఐ తదితర సంస్థల నుంచి వివరణ కోరింది. అయితే కొత్త రుసుము విధానంపై తక్షణ మధ్యంతర నిలుపుదల ఇవ్వడానికి న్యాయస్థానం నిరాకరించింది. సంబంధిత పక్షాల అఫిడవిట్లు వచ్చిన తర్వాతే అంశాన్ని పరిశీలిస్తామని స్పష్టం చేసింది.
అసలు వివాదం ఏమిటి?
కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ సెప్టెంబర్ 14న జారీ చేసిన నోటిఫికేషన్, అనంతరం సెప్టెంబర్ 15న ప్రకటించిన ఎండీఆర్ వ్యవస్థను సవాలు చేస్తూ న్యాయవాది అంజన్ దత్తా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. అక్టోబర్ 15 నుంచి ఎంపిక చేసిన రూ.2,000కు పైబడిన వ్యక్తి నుంచి వ్యాపార సంస్థకు జరిగే యూపీఐ లావాదేవీలపై 0.4 శాతం ఎండీఆర్ విధించే విధానాన్ని పిటిషన్లో సవాలు చేశారు. తగిన చట్టబద్ధ రక్షణలు, పారదర్శకత, ప్రజా సంప్రదింపులు లేకుండానే కొత్త రుసుము విధానం తీసుకొచ్చారని పిటిషనర్ వాదించారు.
సుప్రీంకోర్టు అడిగిన అసలు ప్రశ్న ఇదే
సుప్రీంకోర్టు విచారణలో ప్రధానంగా తెరపైకి వచ్చిన ప్రశ్న “ఈ రుసుము విధించడానికి చట్టబద్ధమైన ఆధారం ఏమిటి?” అన్నదే. ఎండీఆర్ వసూలు చేయడానికి ప్రభుత్వం, నియంత్రణ సంస్థలు, చెల్లింపుల వ్యవస్థ మధ్య ఉన్న చట్టపరమైన వ్యవస్థను వివరించాలని న్యాయస్థానం కోరింది. అంతేకాకుండా వసూలైన మొత్తానికి తుది లబ్ధిదారులు ఎవరు, యూపీఐ వ్యవస్థలో పాల్గొనే బ్యాంకులు, చెల్లింపు సేవా సంస్థలు, ఇతర భాగస్వాములకు అది ఎలా చేరుతుందో కూడా వివరించాలని కోరింది.
అయితే స్టే ఎందుకు రాలేదు?
పిటిషనర్ తరఫున కొత్త ఎండీఆర్ విధానం అమల్లోకి రాకముందే దానిపై మధ్యంతర నిలుపుదల ఇవ్వాలని కోరారు. అయితే సుప్రీంకోర్టు ఆ అభ్యర్థనను వెంటనే అంగీకరించలేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఆర్బీఐ, ఎన్పీసీఐ తదితర సంబంధిత సంస్థలు తమ అఫిడవిట్లు దాఖలు చేసిన తర్వాత ఈ అంశంపై మరింత పరిశీలన చేస్తామని న్యాయస్థానం తెలిపింది. అందువల్ల ప్రస్తుతానికి ఎండీఆర్ విధానం చట్టబద్ధమని సుప్రీంకోర్టు తుది తీర్పు ఇచ్చినట్లు కాదు; అదే విధంగా అది చట్టవిరుద్ధమని కూడా చెప్పలేదు. ఇది ప్రస్తుతం విచారణలో ఉన్న అంశం.
అక్టోబర్ 15 నుంచి ఏం మారుతుంది?
ప్రస్తుత ప్రకటన ప్రకారం అక్టోబర్ 15, 2026 నుంచి సాధారణ వ్యక్తి నుంచి వ్యాపార సంస్థకు జరిగే రూ.2,000కు పైబడిన నిర్దిష్ట యూపీఐ లావాదేవీలపై 0.4 శాతం ఎండీఆర్ వర్తించనుంది. అయితే రూ.2,000 వరకు జరిగే యూపీఐ లావాదేవీలకు ఈ రుసుము ఉండదు. వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి జరిగే సాధారణ బదిలీలు కూడా ఈ ఎండీఆర్ పరిధిలోకి రావు.
రూ.75 వేల దాటితే గరిష్ఠ పరిమితి
కొత్త విధానంలో మరో పరిమితిని కూడా నిర్ణయించారు. సాధారణంగా 0.4 శాతం లెక్కన రుసుము విధించినప్పటికీ, రూ.75,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విలువైన లావాదేవీలకు ఒక్కో లావాదేవీపై ఎండీఆర్ గరిష్ఠంగా రూ.300కు పరిమితం అవుతుంది. అంటే పెద్ద మొత్తంలో చెల్లింపు చేసిన కొద్దీ శాతానికి అనుగుణంగా రుసుము అంతులేకుండా పెరగకుండా గరిష్ఠ పరిమితి ఉంటుంది.
చిన్న వ్యాపారులకు మినహాయింపు
కొత్త వ్యవస్థలో చిన్న వ్యాపారులను రక్షించేందుకు ప్రత్యేక మినహాయింపు కూడా ఉంది. యూపీఐ క్యూఆర్ ద్వారా నెలకు రూ.1 లక్ష వరకు ఆదాయం పొందే చిన్న వ్యాపారులకు ఎండీఆర్ వర్తించదని వెల్లడించారు. ఈ మినహాయింపు కారణంగా చిన్న వ్యాపారులలో అధిక శాతం మంది కొత్త రుసుము పరిధికి దూరంగా ఉంటారని ఎన్పీసీఐ వివరణ ఇచ్చింది.
రైల్వే, ఇంధనం వంటి రంగాలకు రూ.5 మాత్రమే
రైల్వేలు, టెలికాం, బీమా, ఇంధనం, వ్యవసాయ ఇన్పుట్లు వంటి తక్కువ మార్జిన్తో పనిచేసే కొన్ని కీలక రంగాలకు ప్రత్యేక విధానం రూపొందించారు. రూ.2,000కు పైబడిన లావాదేవీలకు సాధారణ 0.4 శాతానికి బదులుగా ఒక్కో లావాదేవీకి రూ.5 ఫ్లాట్ ఎండీఆర్ విధానం ఉంటుంది. దీంతో అధిక విలువైన చెల్లింపులపై కూడా ఈ రంగాల్లో రుసుము భారీగా పెరగకుండా పరిమితి ఉంటుంది.
పెట్టుబడి మార్కెట్ లావాదేవీలకు వేరు రేటు
మూలధన మార్కెట్లకు సంబంధించిన కొన్ని యూపీఐ లావాదేవీలకు మరింత తక్కువ రేటును నిర్ణయించారు. షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్లు, బ్రోకర్లు, డీలర్లకు సంబంధించిన కొన్ని చెల్లింపులపై 0.02 శాతం ఎండీఆర్, ఒక్కో లావాదేవీకి గరిష్ఠంగా రూ.300 పరిమితి ఉంటుందని ప్రకటించారు.
ఈ డబ్బు ఎవరి జేబులోకి వెళ్తుంది?
ఇదే ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టు విచారణలో కీలకంగా మారిన అంశం. ఎండీఆర్ అనేది సాధారణంగా వ్యాపారి నుంచి వసూలయ్యే చెల్లింపు వ్యవస్థ రుసుము. యూపీఐ లావాదేవీ వెనుక బ్యాంకులు, చెల్లింపు సేవా సంస్థలు, యాప్లు, మౌలిక వసతుల నిర్వాహకులు వంటి అనేక భాగస్వాములు ఉంటారు. కొత్త విధానంలో వసూలయ్యే మొత్తాన్ని ఎవరి మధ్య ఏ నిష్పత్తిలో పంచుతారు, యూపీఐ మౌలిక వసతులు, సైబర్ భద్రత, వినియోగదారుల సేవలు, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలకు ఎంత వెళ్తుంది వంటి అంశాలపై పూర్తి వివరాలు ఇప్పుడు న్యాయస్థానం కోరింది.
ఎండీఆర్కు చట్టపరమైన మార్గం ఎలా ఏర్పడింది?
ఈ వ్యవహారంలో కీలకంగా ప్రస్తావనకు వస్తున్నది చెల్లింపులు, పరిష్కార వ్యవస్థల చట్టం, 2007లోని సెక్షన్ 10ఏ. సెప్టెంబర్ 14న కేంద్రం జారీ చేసిన నోటిఫికేషన్ ఈ చట్టంలోని నిబంధనల ఆధారంగా కొన్ని డిజిటల్ చెల్లింపు విధానాలకు మాత్రమే “ఛార్జీలు విధించరాదు” అనే రక్షణ వర్తించేలా మార్గం సుగమం చేసిందని పిటిషన్ వాదిస్తోంది. ఆ తర్వాత రూ.2,000కు పైబడిన నిర్దిష్ట యూపీఐ వ్యాపార లావాదేవీలపై ఎండీఆర్ విధించే వ్యవస్థను ప్రకటించారు.
పిటిషనర్ అభ్యంతరం ఏమిటి?
పిటిషనర్ వాదన ప్రకారం యూపీఐపై రుసుము విధించే విధానాన్ని తీసుకురావడానికి సరిపడే చట్టపరమైన రక్షణలు, పారదర్శకత, ప్రజా సంప్రదింపులు లేవు. అంతేకాకుండా ఒకే చెల్లింపు వ్యవస్థలో రూ.2,000 వరకు ఉచితంగా, దానిని మించిన మొత్తానికి ఎండీఆర్ విధించడం వెనుక తగిన విధానపరమైన కారణాలను వెల్లడించలేదని పిటిషన్లో పేర్కొన్నారు. ఈ విధానాన్ని రద్దు చేయాలని లేదా నిలిపివేయాలని కోరారు.
రూ.2,000 వద్ద ఎందుకు కీలకమైన మలుపు?
కొత్త విధానంలో రూ.2,000 ఒక కీలక పరిమితిగా మారింది. ఉదాహరణకు రూ.2,000 వరకు ఉండే అర్హత కలిగిన లావాదేవీపై ఎండీఆర్ ఉండదు. అయితే రూ.2,001 నుంచి ఛార్జీ వర్తిస్తుంది. ఈ తేడా వ్యాపారుల చెల్లింపు ప్రవర్తనపై ప్రభావం చూపుతుందని పిటిషనర్ వాదించారు. రూ.2,000 పరిమితి చుట్టూ లావాదేవీలను విభజించే ప్రోత్సాహం ఏర్పడే అవకాశం ఉందన్న ఆందోళనను కూడా పిటిషన్లో ప్రస్తావించినట్లు వార్తా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
వినియోగదారుడికి నేరుగా ఛార్జీనా?
ప్రస్తుతం ప్రకటించిన వ్యవస్థలో ఎండీఆర్ను వ్యాపార లావాదేవీకి సంబంధించిన రుసుముగా రూపొందించారు. సాధారణ వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి జరిగే యూపీఐ బదిలీలకు ఈ రుసుము లేదు. అలాగే రూ.2,000 వరకు ఉన్న చెల్లింపులకు ఎండీఆర్ లేదు. అయితే వ్యాపారులు తమపై పడే ఖర్చును ధరల్లోకి బదిలీ చేస్తారా లేదా అన్నది వేరే అంశం. ఇదే విషయంపై పరిశ్రమ వర్గాల్లో ఆందోళనలు వ్యక్తమయ్యాయి.
వ్యాపారి వినియోగదారుడిపై భారం మోపగలడా?
ఇక్కడ చట్టపరమైన రుసుము ఎవరి నుంచి వసూలవుతుందన్నది, చివరకు ఆర్థిక భారం ఎవరు భరిస్తారన్నది రెండు వేర్వేరు ప్రశ్నలు. ఎండీఆర్ వ్యాపారి స్థాయిలో వసూలైనా, వ్యాపారి తన ధరలను మార్చడం ద్వారా ఆ ఖర్చులో కొంత భాగాన్ని వినియోగదారుడిపై మోపే అవకాశం ఉందని పరిశ్రమ వర్గాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి. అయితే అది ప్రతి వ్యాపారి తప్పనిసరిగా చేసే చర్య అని చెప్పలేం. మార్కెట్ పోటీ, వ్యాపార మార్జిన్లు, చెల్లింపు పద్ధతులు వంటి అంశాలపై అది ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఆరేళ్ల ఉచిత యూపీఐ తర్వాత కొత్త మలుపు
యూపీఐ వ్యవస్థ గత ఆరేళ్లలో భారీ స్థాయిలో విస్తరించింది. ఇప్పటివరకు వినియోగదారులు, వ్యాపారులు సాధారణంగా ఎండీఆర్ లేకుండానే యూపీఐను వినియోగించారు. ఇప్పుడు అధిక విలువైన ఎంపిక చేసిన వ్యాపార లావాదేవీలకు రుసుము ప్రవేశపెట్టడం వల్ల యూపీఐ ఆర్థిక నమూనాలో మార్పు వస్తోంది.
నెలకు భారీ స్థాయి లావాదేవీలు
యూపీఐ వినియోగం ప్రస్తుతం భారతదేశ చెల్లింపుల వ్యవస్థలో అత్యంత పెద్ద స్థాయికి చేరింది. ఆగస్టు 2026లో యూపీఐ ద్వారా సుమారు 24 బిలియన్ లావాదేవీలు, సుమారు 311 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన చెల్లింపులు జరిగాయని రాయిటర్స్ నివేదించింది. ఇంత పెద్ద స్థాయిలో ఉన్న వ్యవస్థలో స్వల్ప శాతం రుసుము కూడా మొత్తంగా గణనీయమైన ఆదాయ ప్రవాహంగా మారే అవకాశం ఉంది.
ఏటా ఎంత డబ్బు సమీకరించవచ్చు?
పరిశ్రమ అంచనాల ప్రకారం ఈ కొత్త రుసుము వ్యవస్థ ద్వారా భారీ మొత్తంలో ఆదాయం ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. అయితే ఇది అంచనా మాత్రమే, ప్రభుత్వ ఖజానాకు నేరుగా చేరే మొత్తం అని భావించకూడదు. ఎండీఆర్ నుంచి వచ్చే ఆదాయం యూపీఐ వ్యవస్థలోని వివిధ భాగస్వాములకు, మౌలిక వసతులు, సేవలు, ప్రోత్సాహక కార్యక్రమాలకు ఎలా పంచబడుతుందన్నది విధానంలోని పంపిణీ నిర్మాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రాయిటర్స్ నివేదిక ప్రకారం 2028 మార్చి నాటికి సుమారు 1.1 బిలియన్ డాలర్ల వార్షిక రుసుము ఆదాయం ఏర్పడవచ్చని పరిశ్రమ అంచనా వేసింది.
పెద్ద చెల్లింపు యాప్లపై ప్రభావం
యూపీఐ మార్కెట్లో పెద్ద చెల్లింపు యాప్లు గణనీయమైన వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. ఎండీఆర్ ద్వారా వచ్చే ఆదాయంలో భాగం చెల్లింపు సేవా సంస్థలకు చేరితే, అధిక విలువైన లావాదేవీలు నిర్వహించే సంస్థలకు కొత్త ఆదాయ వనరు ఏర్పడుతుంది. అదే సమయంలో పెద్ద సంస్థలకు ప్రయోజనం ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమయ్యే అవకాశం ఉందన్న మార్కెట్ ఆందోళన కూడా వ్యక్తమవుతోంది. ఇవి పరిశ్రమ విశ్లేషణలు; సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటివరకు ఈ అంశంపై ఎలాంటి తుది అభిప్రాయం వ్యక్తం చేయలేదు.
చిన్న వ్యాపారి వర్సెస్ పెద్ద వ్యాపారి
కొత్త విధానంలో చిన్న వ్యాపారులకు మినహాయింపు ఉండటం వల్ల సాధారణ చిన్న దుకాణాలు, తక్కువ విలువైన చెల్లింపులు చేసే వ్యాపారులపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం పరిమితంగా ఉండేలా నిర్మాణం చేశారు. మరోవైపు అధిక విలువైన చెల్లింపులు స్వీకరించే పెద్ద వ్యాపార సంస్థలు ఎండీఆర్ పరిధిలోకి వస్తాయి. ఈ విధానం ద్వారా యూపీఐ మౌలిక వసతులకు ఆదాయాన్ని సమకూర్చుతూ చిన్న వ్యాపారులపై భారం తగ్గించాలన్న లక్ష్యం ఉన్నట్లు విధాన వివరాలు సూచిస్తున్నాయి.
సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఎప్పుడు?
ప్రస్తుతం ఇది తుది తీర్పు దశకు చేరలేదు. సుప్రీంకోర్టు సంబంధిత పక్షాలకు నోటీసులు జారీ చేసి వివరణలు, అఫిడవిట్లు కోరింది. మధ్యంతర స్టేను నిరాకరించినప్పటికీ, ఎండీఆర్ విధానం చట్టబద్ధమని ధృవీకరించలేదు. కాబట్టి అక్టోబర్ 15న అమలు కావాల్సిన విధానం భవిష్యత్తులో న్యాయస్థానం పరిశీలనకు లోబడి ఉంటుంది.
ముందున్న మూడు కీలక ప్రశ్నలు
ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ముందు ప్రధానంగా మూడు అంశాలు కీలకంగా మారనున్నాయి. మొదటిది—ఎండీఆర్ విధించడానికి ప్రభుత్వం ఉపయోగించిన చట్టపరమైన అధికారం సరిపోతుందా? రెండోది—రుసుము నిర్ణయించే ప్రక్రియలో పారదర్శకత, మార్గదర్శకాలు, సంప్రదింపులు సరిపోతున్నాయా? మూడోది—వసూలయ్యే డబ్బు ఎవరికి, ఏ ప్రాతిపదికన, ఎంత మేరకు పంపిణీ అవుతుంది? ఈ అంశాలపై కేంద్రం, ఆర్బీఐ, ఎన్పీసీఐ సమర్పించే అఫిడవిట్లు తదుపరి విచారణలో కీలకం కానున్నాయి.
యూపీఐ వినియోగదారులకు ఇప్పటికైతే సందేశం
సాధారణంగా కుటుంబ సభ్యులకు లేదా స్నేహితులకు డబ్బు పంపే వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తి లావాదేవీలపై ఈ ఎండీఆర్ వర్తించదు. రూ.2,000 వరకు ఉన్న అర్హత కలిగిన వ్యాపార చెల్లింపులపైనా ఎండీఆర్ లేదు. కాబట్టి “అక్టోబర్ 15 నుంచి ప్రతి యూపీఐ చెల్లింపుపై ఛార్జీ” అనే ప్రచారం సరైనది కాదు. కొత్త విధానం ఎంపిక చేసిన రూ.2,000కు పైబడిన వ్యాపార లావాదేవీలకే సంబంధించినది.
తుది నిర్ణయం ఇంకా కోర్టు చేతిలోనే
మొత్తంగా చూస్తే యూపీఐపై కొత్త ఎండీఆర్ విధానం ఇప్పుడు కేవలం ఆర్థిక విధాన అంశంగా కాకుండా చట్టబద్ధత, పారదర్శకత, డిజిటల్ చెల్లింపుల భవిష్యత్తు, వ్యాపారులపై ఖర్చు, చెల్లింపు సంస్థల ఆదాయ నమూనా వంటి అనేక అంశాలను కలిపిన న్యాయపరమైన వివాదంగా మారింది. సుప్రీంకోర్టు అడిగిన “ఈ ఛార్జీకి చట్టపరమైన ఆధారం ఏమిటి? డబ్బు ఎవరికి వెళ్తుంది?” అనే ప్రశ్నలకు కేంద్రం, ఆర్బీఐ, ఎన్పీసీఐ ఇచ్చే సమాధానాలపైనే తదుపరి పరిణామాలు ఆధారపడనున్నాయి. ప్రస్తుతానికి మాత్రం స్టే లేదు, తుది తీర్పు లేదు; విచారణ కొనసాగుతోంది.
