జీవ రహస్యాల గుట్టు విప్పిన పరిశోధనలకు రసాయన నోబెల్.
* ఫ్రాన్స్‌ శాస్త్రవేత్త హెన్రీ కగాన్‌, జపాన్‌ పరిశోధకుడు కెన్సో సోయైలకు సంయుక్తంగా పురస్కారం.
స్టాక్‌హోమ్‌,మహా.
రసాయన శాస్త్ర రంగంలో అత్యున్నత ప్రతిష్టాత్మక నోబెల్ పురస్కారం-2026 ఇద్దరు అంతర్జాతీయ మేధావులను వరించింది. ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన సీనియర్‌ రసాయన శాస్త్రవేత్త హెన్రీ బి. కగాన్‌, జపాన్‌కు చెందిన ప్రముఖ పరిశోధకుడు కెన్సో సోయైలను ఈ ఏడాది పురస్కారానికి సంయుక్తంగా ఎంపిక చేసినట్లు రాయల్‌ స్వీడిష్‌ అకాడమీ ఆఫ్‌ సైన్సెస్‌ అధికారికంగా ప్రకటించింది. అసిమెట్రిక్ ఆర్గానిక్‌ సింథసిస్‌ (అసమాన సేంద్రీయ సంశ్లేషణ) ప్రక్రియలో నాన్‌లీనియర్‌ ఎఫెక్ట్స్‌, అసిమెట్రిక్ ఆటోకాటలిసిస్ రంగాల్లో వారు సాగించిన మార్గదర్శక పరిశోధనలకు గానూ ఈ విశ్వవ్యాప్త గౌరవం దక్కింది.
భూమిపై జీవం ఆవిర్భావం, జీవక్రియల అమరికకు ఆధారమైన జీవరసాయన శాస్త్రంలో శతాబ్దానికి పైగా శాస్త్రలోకాన్ని వేధిస్తున్న ‘హోమోచిరాలిటీ’ మిస్టరీని ఛేదించడంలో వీరిద్దరి ఆవిష్కరణలు కీలక మైలురాయిగా నిలిచాయి. ప్రకృతిలో సాధారణ రసాయన ప్రతిచర్యలు జరిగినప్పుడు ఒకే పరమాణు నిర్మాణం కలిగిన అణువులు కుడి, ఎడమ చేతుల మాదిరిగా అద్దంలో ప్రతిబింబించే రెండు విభిన్న రూపాల్లో (చిరాలిటీ) సమానంగా ఏర్పడుతుంటాయి. అయితే, ప్రకృతిలో డీఎన్‌ఏ, ఆర్‌ఎన్‌ఏ, ప్రోటీన్లు వంటి ప్రాథమిక జీవ అణువులు కేవలం ఒకే రకమైన ఏకరీతి అమరికను కలిగి ఉండటం వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ కారణాలు ఇన్నాళ్లూ అంతుచిక్కలేదు. రసాయన ప్రతిచర్యలలో స్వల్పంగా ఉత్పన్నమైన నిర్దిష్ట రసాయన రూపమే తనంతట తానుగా ఉత్పేరకంగా పనిచేస్తూ (ఆటోకాటలిసిస్), అదే అమరికను వేల రెట్లు విస్తరింపజేసే అసాధారణ ప్రక్రియను వీరి అధ్యయనాలు నిరూపించాయి. ప్రత్యేకించి కెన్సో సోయై ఆవిష్కరించిన ‘సోయై రియాక్షన్’ ఈ రంగాన్నే మలుపు తిప్పింది. ఈ పరిశోధనలు సైద్ధాంతిక రసాయన శాస్త్రానికే కాకుండా, ఆధునిక ఔషధ నిర్మాణ రంగంలో ఎటువంటి దుష్ప్రభావాలు లేని స్వచ్ఛమైన ప్రాణరక్షక మందుల తయారీకి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తున్నాయి.
రసాయన శాస్త్ర నోబెల్ పురస్కారాల ప్రస్థానాన్ని పరిశీలిస్తే 1901 నుంచి 2025 వరకు మొత్తం 117 పర్యాయాలు ఈ బహుమతిని ప్రకటించగా, ఇప్పటివరకు 198 మంది శాస్త్రవేత్తలు దీనిని అందుకున్నారు. ఈ విభాగంలో అత్యంత పిన్న వయసులోనే నోబెల్ కైవసం చేసుకున్న రికార్డు ఫ్రెడరిక్‌ జోలియట్‌ పేరిట పదిలంగా ఉంది. ఆయన 1935లో తన 35వ ఏటనే ఈ పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. మరోవైపు, ఆధునిక సాంకేతిక విప్లవానికి ఊపిరిపోసిన లిథియం అయాన్‌ బ్యాటరీల అభివృద్ధిలో విశేష కృషి చేసిన అమెరికన్ శాస్త్రవేత్త దివంగత జాన్‌ బి. గూడ్‌ఎనఫ్‌ 97 ఏళ్ల పండు వయసులో ఈ పురస్కారాన్ని అందుకొని, అత్యంత పెద్ద వయస్కుడిగా రికార్డు సృష్టించారు.
విజ్ఞానశాస్త్ర చరిత్రలోనే ఒకే రంగంలో రెండుసార్లు నోబెల్ కైవసం చేసుకున్న అరుదైన ఘనత కూడా రసాయన శాస్త్రంలో నమోదైంది. బ్రిటన్‌కు చెందిన ఫ్రెడరిక్‌ సాంగర్‌ 1958, 1980లలో రెండుసార్లు కెమిస్ట్రీ నోబెల్‌ను సొంతం చేసుకోగా, అమెరికాకు చెందిన ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త కె. బ్యారీ షార్ప్‌లెస్‌ 2001, 2022లలో రెండుమార్లు ఈ పురస్కారాన్ని దక్కించుకుని చరిత్రకెక్కారు. తాజాగా హెన్రీ కగాన్‌, కెన్సో సోయైల ఎంపికతో రసాయన శాస్త్ర పరిశోధనల చరిత్రలో సరికొత్త అధ్యాయం లిఖితమైందని రాయల్‌ స్వీడిష్‌ అకాడమీ కొనియాడింది. పురస్కార గ్రహీతలకు ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ వర్థంతి రోజైన డిసెంబరు 10న స్టాక్‌హోమ్‌లో జరిగే వైభవ వార్షికోత్సవంలో బంగారు పతకం, ప్రశంసాపత్రంతో పాటు నగదు బహుమతిని ప్రదానం చేయనున్నారు.
