ప్రజా విశ్వాసమే న్యాయవ్యవస్థ అసలైన సంపద.
• తీర్పు నచ్చకపోయినా నమ్మకం కోల్పోకూడదు.
• విచారణలో అన్యాయం జరిగిందనే భావన వస్తేనే విశ్వాసానికి గండి.
• న్యాయవ్యవస్థ విమర్శలకు దూరంగా ఉండకూడదు.
• నిర్మాణాత్మక విమర్శలతో సంస్థాగత జవాబుదారీతనం.
* సీజేఐ సూర్యకాంత్
న్యూఢిల్లీ, మహా:
న్యాయవ్యవస్థకు ప్రజా విశ్వాసమే ఏకైక నిజమైన సంపద అని భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ అన్నారు. న్యాయస్థానంలో కేసు ఓడిపోయిన వ్యక్తి సైతం.. తనతో కోర్టు నిష్పక్షపాతంగా, న్యాయంగా వ్యవహరించిందనే నమ్మకంతో బయటకు వెళ్లే పరిస్థితి ఉండాలని పేర్కొన్నారు. తాను ఆశించిన తీర్పు రాలేదన్న కారణంతో మాత్రమే న్యాయవ్యవస్థపై విశ్వాసం కోల్పోకూడదని స్పష్టం చేశారు. అయితే విచారణ ప్రక్రియలో తమతో అన్యాయంగా వ్యవహరించారని ప్రజలు భావించినప్పుడు మాత్రం న్యాయవ్యవస్థపై నమ్మకం తీవ్రంగా దెబ్బతింటుందని తెలిపారు. దిల్లీలో సోమవారం జరిగిన రామ్ జెఠ్మలానీ స్మారక ఉపన్యాసాల కార్యక్రమంలో సీజేఐ ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు.
తీర్పు కాదు.. ప్రక్రియే విశ్వసనీయతకు పునాది
కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు ఒక్కటే న్యాయవ్యవస్థకు చట్టబద్ధతను తీసుకురాదని సీజేఐ సూర్యకాంత్ అన్నారు. కేసు విచారణలో న్యాయస్థానం అనుసరించిన ప్రక్రియ ఎంత నిష్పక్షపాతంగా ఉంది? ఇరుపక్షాల వాదనలు సమానంగా వినిపించాయా? న్యాయపరమైన కారణాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్నారా? అనే అంశాలే న్యాయవ్యవస్థ విశ్వసనీయతకు పునాదిగా నిలుస్తాయని వివరించారు.
కేసులో ఎవరు గెలిచారు? ఎవరు ఓడిపోయారు? అన్నది మాత్రమే ప్రజా విశ్వాసాన్ని నిర్ణయించదని ఆయన పేర్కొన్నారు. తీర్పు తమకు అనుకూలంగా రాకపోయినా, న్యాయస్థానం తమతో న్యాయంగా వ్యవహరించిందనే భావన ఉంటే ప్రజలు న్యాయవ్యవస్థపై విశ్వాసాన్ని కొనసాగిస్తారని చెప్పారు.
ప్రజా విశ్వాసం వేరు.. ప్రజామోదం వేరు
న్యాయవ్యవస్థ ప్రజల అభిమానాన్ని పొందడం ద్వారా విశ్వాసాన్ని సంపాదించదని సీజేఐ స్పష్టం చేశారు. ప్రజామోదం, ప్రజా విశ్వాసం రెండూ భిన్నమైన అంశాలని వివరించారు. ప్రజలు కోరుకున్న ఫలితాన్ని కోర్టు ఇచ్చిందా లేదా అన్నది విశ్వాసానికి ప్రాతిపదిక కాకూడదని అన్నారు.
న్యాయస్థానం తీసుకున్న నిర్ణయం నచ్చకపోయినా.. ఆ నిర్ణయానికి దారితీసిన న్యాయపరమైన కారణాలు, విచారణ విధానం, అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలను పరిశీలించే అవకాశం ప్రజలకు ఉండాలని సూచించారు. తీర్పుతో ఏకీభవించకపోవడం ఒక విషయమైతే, న్యాయస్థానం అన్యాయంగా వ్యవహరించిందని భావించడం మరో విషయమని ఆయన వివరించారు.
విమర్శలకు న్యాయవ్యవస్థ దూరంగా ఉండొద్దు
న్యాయవ్యవస్థపై వచ్చే విమర్శలపైనా సీజేఐ సూర్యకాంత్ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. ఒక సంస్థగా న్యాయవ్యవస్థ విమర్శలకు విముఖంగా ఉండకూడదని అన్నారు. న్యాయవ్యవస్థ పనితీరుపై నిష్పక్షపాతంగా, వాస్తవాల ఆధారంగా, నిర్మాణాత్మకంగా చేసే విమర్శలు రాజ్యాంగ ప్రజాస్వామ్యంలో అవసరమైనవేనని పేర్కొన్నారు.
ఇలాంటి విమర్శలు న్యాయవ్యవస్థపై ప్రజల అవగాహనను పెంచడంతోపాటు సంస్థాగత జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేస్తాయని తెలిపారు. అవసరమైన సందర్భాల్లో స్వీయ దిద్దుబాటుకు కూడా నిర్మాణాత్మక విమర్శలు దోహదపడతాయని చెప్పారు.
సంక్లిష్టంగా మారిన న్యాయ ప్రక్రియ
సాధారణ ప్రజలకు న్యాయస్థానాలు ఇప్పటికీ అనేక సందర్భాల్లో దూరంగా ఉన్నట్లుగా అనిపిస్తున్నాయని సీజేఐ అభిప్రాయపడ్డారు. కోర్టుల్లో అనుసరించే విధానాలు, న్యాయపరమైన ప్రక్రియలు సామాన్యులకు సంక్లిష్టంగా కనిపిస్తాయని అన్నారు.
న్యాయపరమైన అంశాలను అర్థం చేసుకున్న నిపుణులైన న్యాయవాదులను నియమించుకునే ఆర్థిక సామర్థ్యం ఉన్నవారికి ప్రస్తుత విధానాలు కొంతవరకు అనుకూలంగా మారే పరిస్థితి ఉందని పేర్కొన్నారు. అందువల్ల న్యాయవ్యవస్థపై ప్రజల్లో విశ్వాసం పెరగాలంటే న్యాయం అందించే ప్రక్రియ కూడా ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా, అందుబాటులో ఉండేలా ఉండాల్సిన అవసరం ఉందని సూచించారు.
తీర్పు ఎందుకు వచ్చిందో తెలుసుకోవాలి
ఒక తీర్పు వెలువడిన తర్వాత దాని ఫలితాన్ని మాత్రమే చూడటం సరిపోదని సీజేఐ అన్నారు. “ఈ తీర్పు ఎందుకు వచ్చింది? దానికి దారితీసిన కారణాలేమిటి?” అనే అంశాలను కూడా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని తెలిపారు.
తీర్పుతో ఏకీభవించని వ్యక్తికి కూడా న్యాయస్థానం నిర్ణయానికి వచ్చిన కారణాలను అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఉండాలని చెప్పారు. న్యాయపరమైన నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న తర్కం ప్రజలకు స్పష్టంగా కనిపించినప్పుడు న్యాయవ్యవస్థపై విశ్వాసం మరింత బలపడుతుందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
పాఠ్యపుస్తక కేసును ఉదాహరణగా ప్రస్తావన
న్యాయవ్యవస్థపై విమర్శలకు సంబంధించిన అంశాన్ని వివరిస్తూ ఇటీవల జాతీయ విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ మండలి పాఠ్యపుస్తకానికి సంబంధించిన స్వయంప్రేరిత విచారణను సీజేఐ ప్రస్తావించారు. న్యాయవ్యవస్థ ఒక సంస్థగా విమర్శలను స్వీకరించేందుకు సిద్ధంగా ఉండాలని, న్యాయపరమైన పనితీరుపై బాధ్యతాయుతమైన చర్చకు అవకాశం ఉండాలని ఆయన పేర్కొన్నారు.
నిష్పక్షపాతమైన, సమాచారంతో కూడిన విమర్శలను ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో భాగంగా చూడాలని అన్నారు. అవి న్యాయవ్యవస్థలో అవసరమైన మార్పులు, స్వీయ పరిశీలనకు దోహదపడతాయని వివరించారు.
‘ఫిక్సర్ లాయర్ల’పై మహేశ్ జెఠ్మలానీ ఆందోళన
కార్యక్రమంలో సీనియర్ న్యాయవాది మహేశ్ జెఠ్మలానీ కూడా న్యాయవ్యవస్థలోని మరో కీలక సమస్యను ప్రస్తావించారు. న్యాయస్థానాలు, ట్రిబ్యునళ్లలో అవినీతికి పాల్పడుతున్నారని ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న ‘ఫిక్సర్ లాయర్లు’ వ్యవహారంపై ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
ఇలాంటి మధ్యవర్తి న్యాయవాదుల గురించి న్యాయవాద వర్గాల్లో చాలామందికి తెలుసని, వారి వివరాలను సుప్రీంకోర్టు కొలీజియంతో పంచుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని మహేశ్ జెఠ్మలానీ అన్నారు. లంచాల వ్యవహారాల్లో మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించే వ్యక్తులు లేకుండా న్యాయవ్యవస్థలో ఇటువంటి అవినీతికి అవకాశం ఉండదని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
ప్రజల నమ్మకాన్ని కాపాడటం కీలకం
న్యాయవ్యవస్థపై ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టుకోవాలంటే తీర్పుల నాణ్యతతో పాటు విచారణ ప్రక్రియలో పారదర్శకత, నిష్పక్షపాత వైఖరి, జవాబుదారీతనం కీలకమని ఈ కార్యక్రమంలో వ్యక్తమైన అభిప్రాయాలు స్పష్టం చేశాయి. ప్రజలు కోరుకున్న తీర్పు ఇవ్వడం న్యాయస్థానం బాధ్యత కాదని, చట్టం మరియు రాజ్యాంగం ఆధారంగా న్యాయం చేయడమే న్యాయవ్యవస్థ బాధ్యత అని సీజేఐ సూర్యకాంత్ వ్యాఖ్యలు సూచిస్తున్నాయి.
తీర్పు తమకు అనుకూలంగా రాకపోయినా న్యాయస్థానం నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించిందనే నమ్మకం ప్రజల్లో మిగలాలి. అదే సమయంలో న్యాయవ్యవస్థపై వచ్చే వాస్తవాధారిత, నిర్మాణాత్మక విమర్శలను స్వీకరించే ధోరణి ఉండాలి. ఈ రెండింటి సమన్వయంతోనే ప్రజాస్వామ్యంలో న్యాయవ్యవస్థకు అత్యంత విలువైన ఆస్తి అయిన ప్రజా విశ్వాసాన్ని కాపాడుకోవచ్చన్న సందేశాన్ని సీజేఐ సూర్యకాంత్ తన ప్రసంగంలో స్పష్టం చేశారు.
