- సంఘటనకు సజీవ సాక్ష్యం.
- డాక్టర్ జీ నిరాడంబరతలో వికసించిన ‘సమరసతా’ తత్వం.
“సమానీ వ ఆకూతిః సమానాని హృదయాని వః |
సమానమస్తు వో మనో యథా వః సుసహాసతి ||”
**మీ అందరి లక్ష్యాలు ఒకటే కావాలి, మీ హృదయాలు ఏకం కావాలి, మీ మనస్సులు ఒకే ఆలోచనతో ఉండి, మీరంతా అద్భుతమైన ఐక్యతతో వర్ధిల్లాలి**
అని ఉద్ఘోషించే రుగ్వేద మంత్రమే రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ నిర్మాణానికి పరమ ప్రాతిపదిక. సమాజంలో ‘సంఘ్’ కార్యకలాపాల గురించి, ఆ సంస్థ నిర్మించిన ఉక్కు లాంటి ‘సంఘటన’ గురించి ఏమాత్రం అవగాహన లేని వారు బాహ్యంగా ఎన్నో విమర్శనాత్మక వ్యాఖ్యలు చేస్తుంటారు. అయితే, ఆ విమర్శలు చేసే ‘నోళ్లు’ ఒక్కసారి ఏదైనా సంఘ శాఖకు వెళ్లి, అక్కడి కార్యక్రమాల్లో అప్పుడప్పుడైనా పాల్గొంటే చాలు… ఆ నిస్వార్థమైన క్రమశిక్షణ, సోదరభావం చూసి ఆ వాదాలన్నీ ఆటోమేటిక్గా అదుపులో ఉంటాయనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. డాక్టర్ జీ జీవితంలో చోటుచేసుకున్న ఒక ఉద్విగ్నభరితమైన ఘటనే ఈ వాస్తవానికి ఒక చారిత్రక, సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.
కాలగర్భంలో నిలిచిపోయిన ఆనాటి రాత్రి సుమారు తొమ్మిది గంటల సమయం. ఆరుబయట ఝంఝామారుతాన్ని తలపించే భీకరమైన చల్లని ఈదురుగాలులు… దానికి తోడు కుండపోతగా కురుస్తున్న వర్షం. కాలు బయటపెడితే జారిపడేలా మహారాష్ట్రలోని ఆ చిన్న పట్టణపు కంకర రోడ్లన్నీ బురదతో నిండిపోయి దుర్భరంగా ఉన్నాయి. అటువంటి అత్యంత ప్రతికూల వాతావరణంలో సైతం, “సంఘ్” కార్య విస్తరణ నిమిత్తం, ఆ సంస్థ ఆద్యులు, మార్గదర్శకులు అయిన డాక్టర్ కేశవరావు బలిరాం హెడ్గేవార్ జీ ఆ పట్టణానికి చేరుకున్నారు. ఆయన బస్సు దిగగానే, వర్షాన్ని సైతం లెక్కచేయకుండా స్థానిక కార్యకర్తలు అత్యుత్సాహంతో ఆయనకు ఘన స్వాగతం పలికారు. వారిలో ఒక ఉత్సాహవంతుడైన యువ కార్యకర్త ముందుకు వచ్చి, ఎంతో గర్వంగా ఇలా విన్నవించుకున్నాడు, “డాక్టర్ జీ! నగరంలోని అత్యంత గౌరవనీయులు, కుబేరులైన ఒక వ్యాపారవేత్త గారి భవనంలో మీ బస ఏర్పాటు చేశాము. ఆ ప్రాసాదంలో మీకోసం విశాలమైన శయన మందిరంతో పాటు, సకల భోగాలు, అద్భుతమైన రాజభోజనం సిద్ధంగా ఉన్నాయి.”
ఆ ఆడంబరమైన మాటలు విన్న డాక్టర్ జీ ముఖంలో ఎలాంటి ఆనందపు రేఖలు కనిపించలేదు. ఆయన అత్యంత ప్రశాంత వదనంతో, “మరి మన స్థానిక శాఖ ముఖ్య శిక్షక్ గారి ఇల్లు ఎక్కడ?” అని ప్రశ్నించారు. ఆ అనూహ్యమైన ప్రశ్నకు ఆ యువ స్వయం సేవక్ కాస్త తటపటాయించి, “డాక్టర్ గారు, ఆయన చాలా నిరాడంబరమైన పేద కుటుంబం నుండి వచ్చారు. ఆయన నివసించేది ఒక చిన్న పూరి గుడిసె. వానొస్తే పైకప్పు కారుతూ ఉంటుంది, కనీసం మీరు కూర్చోవడానికి కూడా అక్కడ సరైన ఏర్పాట్లు లేవు. ఈ వాతావరణంలో మీకు అక్కడ తీవ్ర అసౌకర్యం కలుగుతుంది, అందుకే మీ స్థాయికి తగ్గట్టుగా ఆ భవంతిలో ఏర్పాట్లు చేశాము,” అని బదులిచ్చాడు. ఆ మాటలకు డాక్టర్జీ కొన్ని క్షణాలు మౌనముద్ర దాల్చారు. అనంతరం తన చేతిలో ఉన్న చిన్న సంచిని తీసుకుని, పెదవులపై చెరగని చిరునవ్వు చిందిస్తూ ఇలా సెలవిచ్చారు, “నాయనా, చూడండి… నేను ఇక్కడికి భౌతిక సుఖాలు అనుభవించడానికో, లేక ఎవరి సంపదనో, భవనాలనో చూడటానికో రాలేదు. నేను నా సొంత కుటుంబ సభ్యుడిని పరామర్శించడానికి వచ్చాను. ఆ ముఖ్య శిక్షక్ ఎక్కడ నివసిస్తారో… అదే నా నిజమైన ఇల్లు, అదే నా గమ్యం.”
డాక్టర్జీ నిశ్చలమైన ఆ నిర్ణయానికి స్థానిక కార్యకర్తలు విస్మయానికి గురయ్యారు. వారు పదేపదే ఆయనను బ్రతిమాలినప్పటికీ, డాక్టర్జీ తన నిర్ణయానికి కట్టుబడి, ఆ బురద దారిలోనే అడుగులు వేసుకుంటూ ఆ నిరాడంబరమైన స్వయం సేవక్ పర్ణశాలకు చేరుకున్నారు. అర్ధరాత్రి వేళ, సాక్షాత్తూ సంఘ్ వ్యవస్థాపకుడే స్వయంగా తన గుమ్మం వద్ద నిలబడి ఉండటాన్ని చూసినప్పుడు ఆ ముఖ్యశిక్షక్ కళ్లలో ఆనందం, తన పేదరికాన్ని తలచుకుని సిగ్గుతో కూడిన కన్నీళ్లు ఉబికివచ్చాయి. ఆ ఇంట ఖరీదైన పర్షియన్ తివాచీలు గానీ, ప్రత్యేకమైన అలంకరణలు గానీ లేవు. ఒక మూల ఉన్న ఒక పాత చెక్క మంచంపై డాక్టర్జీ ఎంతో సునాయాసంగా, స్వగృహంలో ఉన్నంత స్వేచ్ఛగా కూర్చున్నారు.
సమాజాన్ని నడిపించే ఒక మహానాయకుడికి ఈ పూరి గుడిసెలో ఏమి వడ్డించాలోనని ఆ కార్యకర్త తల్లి, భార్య తీవ్ర సంకోచానికి గురయ్యారు. వారి లోపలి మౌన వేదనను తక్షణమే గ్రహించిన ఆ సున్నిత హృదయుడు, అత్యంత ఆప్యాయంగా, “అమ్మా, మీరు ఇంట్లో వండిన సాదాసీదా భోజనం ఏదైనా సరే తీసుకురండి. ఆత్మీయతను రంగరించి మీరు వడ్డించే ఇంటి భోజనంలోని రుచి, ఏ రాజభవనంలోనూ ఎప్పటికీ దొరకదు!” అని వారిని గుండెలకు హత్తుకునేలా ఊరడించారు. ఆ రాత్రి, డాక్టర్జీ ఎంతో ఆప్యాయంగా వారు వడ్డించిన జొన్న రొట్టె, చట్నీని అమృతప్రాయంగా స్వీకరించారు. ఎన్నో ఏళ్ల తర్వాత తన సొంత గూటికి చేరిన పెద్దకొడుకులా, ఆయన ఆ రాత్రంతా ఆ కుటుంబ సభ్యులతో కూర్చుని ముచ్చటించారు. పిల్లలను వారి చదువుల గురించి ఆరా తీశారు, కుటుంబ యోగక్షేమాలను విచారించారు. ఆ చిన్న గుడిసెనంతా తన ఆత్మీయతతో, వెచ్చని వాత్సల్యంతో నింపేశారు.
మరుసటి రోజు ఉదయం ఉదయభానుడి కిరణాలతో పాటే డాక్టర్జీ తన తదుపరి పర్యటనకు బయలుదేరుతున్నప్పుడు, ఆ స్వయం సేవక్ కుటుంబమే కాకుండా చుట్టుపక్కల వారందరూ ఆయన చూపిన అకలంకమైన ప్రేమకు, నిరాడంబరతకు మంత్రముగ్ధులయ్యారు. ఒక బ్రహ్మాండమైన భవంతి యొక్క వైభవం చేయలేని అద్భుతాన్ని, డాక్టర్జీ యొక్క నిస్వార్థమైన ప్రేమ సాధించింది. సంఘానికి పునాది ఇటుకలు, రాళ్లతో కట్టిన గొప్ప భవనాలు లేదా కూడబెట్టిన అపారమైన సంపద కాదని, కేవలం కార్యకర్తల హృదయాల మధ్య ఉన్న పవిత్రమైన అనుబంధమేనని అక్కడి వారందరూ సంపూర్ణంగా అర్థం చేసుకున్నారు. ఒక సంస్థలో ఎవరూ చిన్నవారు లేదా పెద్దవారు, ధనవంతులు లేదా పేదవారు కారు. సామరస్యం మరియు సమానత్వంతో ప్రతి ఒక్కరి పట్ల నిష్కల్మషమైన ఆప్యాయతను చూపించేవాడే నిజమైన కార్యకర్త అని ఈ ఘట్టం చాటిచెబుతోంది.
మనిషి హోదా లేదా సామాజిక స్థాయి ఎంత ఉన్నతమైనదైనా, జీవితంలో ఎల్లప్పుడూ నిరాడంబరతను మరియు వాస్తవిక మానవ సంబంధాలను మరువకూడదు. నిజమైన నాయకత్వం అనేది కేవలం వేదికలెక్కి ఇచ్చే ఆకర్షణీయమైన ప్రసంగాల నుండి పుట్టదు, తోటి కార్యకర్తల సుఖదుఃఖాలను నిజమైన ఆప్యాయతతో పంచుకోవడం ద్వారా దానంతట అదే వికసిస్తుందని సామాజిక విశ్లేషకులు సైతం ఈ సంఘటనను ఉటంకిస్తూ విశ్లేషిస్తుంటారు. “నేను నా తోటి స్వయం సేవకులను, సమాజంలోని ప్రతి వ్యక్తిని ఎలాంటి వివక్షత లేకుండా, కులమతాలకు అతీతంగా నిజమైన ఆప్యాయతతో చూస్తాను” అనే దృఢ నిశ్చయం ప్రతీ కార్యకర్త గుండెలో నిరంతరం రగులుతూ ఉండాలని డాక్టర్జీ జీవితంలోని ఈ అద్భుత ఘట్టం మనకు సదా బోధిస్తుంది.
వ్యక్తుల హృదయాలను ఒక తాటిపైకి తెచ్చి, అస్ఖలితమైన జాతీయవాదమే శ్వాసగా అడుగులేసిన ‘రాష్ట్రీయ స్వయం సేవక్ సంఘ్’ ఇటీవలే తన శతాబ్ది (100 సంవత్సరాలు) ఉత్సవాలను అత్యంత వైభవంగా పూర్తి చేసుకుంది. జాతి నిర్మాణంలో ఎన్నో ఆటుపోట్లను ఎదుర్కొని, సమాజ శ్రేయస్సు కోసం నిరంతరం శ్రమిస్తున్న ఈ మహత్తర సంస్థ 100 సంవత్సరాలు కాదు, రాబోయే 1000 సంవత్సరాలైనా సరే తన ఆదర్శాలతో, నిరాడంబర సేవాభావంతో ఈ దేశ ప్రజల హృదయాలలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుందనడంలో ఎలాంటి అతిశయోక్తీ లేదు. ఇది కేవలం ఒక సంస్థ ప్రస్థానం కాదు… అఖండ భారతమాత చరణాలపై కోట్లాది స్వయంసేవకులు సమర్పిస్తున్న ఒక నిరంతర ఆత్మీయ నీరాజనం!
గడల నరసింహారావు.
అసోసియేట్ ఎడిటర్, మహాపత్రిక.
